Bolex 16mm Film Kameraları (1)

1933 yılında ilk 16mm kamerasını sunan İsviçre’nin Sainte-Croix köyündeki Paillard S.A.,  bugün Bolex International S.A. adıyla Yverdon şehrinde halen 16mm kamera üretmektedir. Bolex adı ilk kez 1928’de Cenevre’de Jacques Bogopolsky (Bolsey) isimli Ukraynalı bir mühendis tarafından ürettiği 16mm kameraya (AUTO CINE A) takıldı.  

Erkan Umut, Görüntü Yönetmeni, İstanbul Üniversitesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi Öğr. Gör. Bu mail adresi spam botlara karşı korumalıdır, görebilmek için Javascript açık olmalıdır

İlk BOLEX

16mm kameralarına genel olarak H-16 adı verildi, H harfinin anlamı bilinmemekle beraber Helvetica (İsviçre) kelimesinden geldiğini varsayıyorum.

Kameraların adı ilk zamanlarda Paillard Bolex iken sonradan sadece Bolex olarak değişti.

Amatörler arasında yaygın olarak kurmalı modelleriyle tanınır. Yıllarca amatörlerin vazgeçmediği marka olmuştur. Mekanik saatler gibi hassas aygıtlar üretimi konusunda ün yapan bu ülkenin ürünü bu kameraların tüm modellerinin, saklama koşulları ne olursa olsun yıllar geçmesine rağmen halen işlevsel olmaları şaşırtıcı değildir.

Sinemacılıkta bu kameralar genellikle belgesel, bilimsel, tibbi, sanayi ve bağımsız film yapımları ile TV röportajları gibi çalışmalarda tercih edilirler. Günümüzde oldukça popüler olan sinema eğitimi alan öğrencilerin uygun fiyat ve güvenirliliği sebebiyle tercih ettiği bir markadır.

Bu yazının amacı, bu kameralardan edinmek isteyenlere küçük çapta bir rehber oluşturmak ve zaman içerisinde bu kameraların geçirdiği değişiklikler hakkında bilgi vermektir.

Önemli ana modeller ve özellikleri:

Savaş öncesi H-16, dahili kare sayacı olmayan bu kameranın ilk modellerinin tek parça kurma kolu olup, dahili netleme özelliği yoktur. Resimde görülen kamerada kaplamasız Meyer objektifleri ve Trifocal vizör bulunmaktadır. Çok kullanışlı olamamakla birlikte meraklıları için tarihi öneme sahiptir.

Savaş sonrası model, anahtar tipi kurmaya sahiptir ve dahili kare sayacıyla birlikte genellikle katlanır kurma kolu vardır. Resimdeki modelde derin kıça sahip ilk tam set Kern objektifleri görülüyor. Sinema öğrencileri ve amatörler için uygundur. Ayrıca anahtarı ve az sayıda hoş aksesuarlarıyla kolleksiyon amaçlı alınabilir.

 
1956 sonrası H-16 Standard refleks olmayan model, göz seviyesi netlik ataşmanı, taret kolu ve daha yeni f/2.8 16mm ve 75mm Yvars, f/1.4 Switar Kern objektifleriyle sunuldu. En sık bulunan H-16’lardan biri, genellikle temiz durumda bulunabilir, hem kullanışlı hem de kolleksiyona değerdir.

 
1956 yılı yuvarlak zeminli refleks H-16 modeli, 1959’dan itibaren değişken obtüratöre sahiptir. Bu görülenin f/1.9 75mm, f/1.4 25mm Rx ve f/1.8 16mm Rx Switarları var. 6 kat büyütmeli ufak vizörü ile kritik netleme zor olabilir ve biraz alışmak gerekir. Aynı objektifleri olan veya bir Vario-Switar 86’ya sahip refleks olmayan modele göre iki üç kat daha değerlidir.

 
1959 yılı civarı yuvarlak zeminli ucuz ve basit, görsel not defteri modeli. Orijinal tip sualtı kılıfında kullanılabilir. Taretli refleks olmayan dönem kadar değerli olmayabilir ama “tek C yuvalı” kamera örneği olarak alınabilir. Genellikle film çemberinin alt kısmında bulunan vizörü ile ilk Som-Berthiot zoom objektifiyle bulunur, bu kombinasyon hantal bir yapıya sahiptir.

 
H-16 M5, H-16M 1964’te düz zemine ve 1:1 çevirme miline sahip oldu. Burada görülen H-16 M5 1968de ortaya çıktı ve Pan-Cinor 85 f/2 17-85mm gibi harici vizörü olan bir zooma sahipse, 122m kasetlerle ve modern harici bir motorla profesyonel temel set olarak kullanılabilir. Kolay bulunmaz ama orijinal H-16M’den kat kat değerlidir.

 
1964 ila 1966 yılları arası düz zeminli refleks H-16, son dönem yuvarlak zeminli reflexlerin10 kat büyütmeli vizörüne sahiptir, daire dilimi I-T anahtarı ve 8:1 çevirme miline sahip olduğundan eski tip motorlarla kullanılabilir. Yuvarlak zeminli refleks modellerden daha değerlidir. Bundan sonra kolleksiyondan daha çok kullanılır kameralara göz atacağız.

 
1964’ten itibaren REX4 olarak yanlış adlandırılan 1:1 çevirme miline sahip kameraların ilki, ama REX5in 122m kaset yuvasına sahip değildir. Buradaki örnek Vario-Switar 86EE ve Rx fade (Rexofader) aygıtı ile görülüyor. Özellikle 122m kaset seçeneğinin gerekmediği animasyon işleri için uygundur.

    
1966 ila 1990 yılları arası üretilen REX5’in ilk modellerinde 10 kat büyütmeli, ileriki modellerinde ise 13 kat ve 14 kat büyütmeli TV kareli vizörler vardır. Görülen örnekte ileriki modellerinin tümü siyah kaplamalı olan, muhtemelen şimdiye kadarki en iyi f/1.6 10mm Switar Rx, f/1.1 26mm ve f1.9 Rx 75mm Macro-Switar standart sabit odaklı objektif setine sahiptir. REX5’in ileri modelleri kısmen siyah Hammerite boyayla kaplanmıştır. Çok arzu edilen bir modeldir.

1970 ve sonrası SBM modeli (SB modeli yalnızca 30.5m günışığı makarası alır), daha sağlam olan bayonet yuvasına sahip model, taret versiyonuna sahip modele kıyasen daha pahalıdır. Çok aranan modeldir. Bayonet kıçlı zoom objektifler C kıçlı olanlara kıyasen daha değerlidir. Bu ve sonradan gelen modeller Super16 çevirimine en uygun kameralardır.

 
1971 ve sonrası üretilen EBM, büyük, ağır ve profesyonel bir modeldir. En iyisi aküleriyle, şarj cihazı ve iyi bir zoomla set olarak almaktır. Kasetleri ve quarz ünitesiyle bulunabilirse eksiksiz bir set kurulmuş olur. Bu kameraları rafa kaldırmak anlamsızdır.

 
1975 ve sonrası EL üç farklı modele sahiptir. Burada görülen örnek, önüne 6.5mm Aspheron takılı Vario-Switar MC 12.5-100mm zooma sahip bir MkII (series II)dir. Tüm EL modelleri çok kullanışlı ve bu yüzden de değerlidir. EBM modeli için olduğu gibi komple donanımlarıyla alınmalıdır. Bu modeller genellikle alındıkları zamanki rakamlara veya çok yakınına tekrar satılabilirler.

• 1935-1950 arası üretilen modeller: 1935 H-16, 1947 H-16 Leader, 1949 H-16 Standard
• 1950-1960 arası üretilen modeller: 1954 H-16 Supreme, 1956 H-16 Reflex, 1958 H-16 T ve H-16 M, 1959 H-16 REX (REX-1, RX1, RXVS)
• 1960-1970 arası üretilen modeller: 1963 H-16 REX-2, 1964 H-16 REX-3, H-16 M-3 ve H-16 S (H-16 S-3), 1965 H-16 M-4, H-16 S-4 ve H-16 REX-4 (!), 1967 H-16 M-5 ve H-16 REX-5
• Refleks olmayan H modelleri: H-16, H-16 Leader, H-16 Standard, H-16 Deluxe, H-16 Supreme, H-16 T, H-16 M, H-16 M-3, H-16 S, H-16 M-4, H-16 S-4 ve H-16 M-5
• Refleks H modelleri: H-16 Reflex, H-16 REX, H-16 REX-2, H-16 REX-3, H-16 REX-4, H-16 REX-5, H-16 SB, H-16 SBM, H-16 EBM ve H-16 EL

Önemli değişiklikler:

Notlar:

Yaptığım inceleme neticesinde model harfleri ve varsaydığım anlamları - T: Turret (taret), M: Mount (tek yuva),
S: ?, SB: Single Bayonet (tek bayonet), SBM: Single Bayonet Magazine (tek bayonet kaset), EBM: Electric Bayonet Mount (dahili elektrik motoru bayonet yuva) ve EL: Elect-ric Lightmeter (dahili elektrik motoru dahili ışıkölçer)
REX modelleri RX olarak da yazılır ve REX (RX) Rexofader (otomatik fade aygıtı) anlamına gelir.
Model rakamları - 3: düz zemini, 4: 1:1 oranlı mili, 5: 122m kaset yuvasını tanımlar.