Randy Conrod, Harris Broadcast Communications Ürün Müdürü
Alper Metin /
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
HDTV dünya çapında yayılmaya devam ettikçe yayıncıların mevcut sistemleri yenilerken veya yeni bir sistem kurarken karşılaştıkları en son sorunlardan biri surround ses kurma. Bugünkü HD yayın ortamlarında yukarı miks (upmix), ses şiddeti denetimi ve ses materyal verisinin yönetimi, evlerde genel HDTV keyfini zenginleştirmek üzerinde çalışan yayıncılar için önemli noktalar.
Bugünkü arşivlerde önemli miktarda ses içeriği olduğu için, surround sesi destekleme konusu temel bir soruyu akla getiriyor: Stereo ses ile ne yapılabilir? Yanıt, ses yukarı miksi adı verilen bir teknikte bulunabilir. Yukarı miks, LoRo (gerçek stereo) veya surround ses bilgisi içeren matrisli stereonun bir biçimi (LtRt) olan stereo sesi 5.1 surround ses sinyaline çeviren bir işlem. Tüm çevirme işlemlerinde olduğu gibi, kalite bakımından çok farklı yukarı miks teknolojileri mevcut.
Bazı yukarı çeviricilerin aynı surround bilgisini hem sol surround hem de sağ surround kanalda vermesi, doğal olmayan bir ses ortaya çıkarır. Bir yukarı miks, sağ ve sol surround kanalları temsil eden doğru ses bilgisini doğru hoparlörlere yönlendirmelidir. Konuşmalar yukarı mikslenirken surround kanallara sızmadan merkez kanala yönlendirilmelidir. Evlerde en iyi surround ses kalitesi için alçak frekans efekt (LFE) kanalının da doğal ses vermesi önemlidir. 5.1 surround sesi 2.0 stereo altyapıda taşımak için bir sistemde kaliteli aşağı miks ve yukarı miskten yararlanılabileceği için, iyi kalitede aşağı miks de dikkate alınması gereken diğer bir unsurdur.
Yayıncılar HDTV iş akışlarında surround sesi kurarken ev dinleme ortamının iki ana unsurunu göz önünde bulundurmalıdırlar:
- Stereo ve surround ses arasında algılanan ses şiddeti farklılıkları
- Stereo ile suround ses içerik arasında geçiş için ev alıcısının ses materyal verisi gerektirmesi
Ses şiddetinde farklılıkların algılanması sadece stereo ve surround ses arasında olmaz. Dram, komedi, haber, hava durumu, spor, ve özellikle programlardan daha yüksek sesli olmalarıyla ünlü reklamlarla televizyonda farklı misklerin sonucunda da oluşur. Ses şiddeti ölçümü standartlaşmış olsa da, miks tiplerinin tümünde ölçümler sağlamakla ilgili bütün sorunları halen çözmüyor. Bir ses şiddeti denetim aygıtı seçerken ana konu, hangi standartlara bağlı kalınacağını ve doğal ses veren, tam denetimli ses sinyali üretmek için standartların ötesinde neler yapılacağını anlamaktır. 
Bugün ITU-R BS.1770 algoritması orta ve uzun vadeli zaman aralıklarıyla konuşma ölçümü için uygun, fakat günümüzün televizyon programlarında karşılaşılan tüm değişken miksleri açıklamaz. Kısa vadeli ses şiddeti değişimlerini denetlemek de önemlidir. Ayrıca ses şiddeti değişimleri uygulandıkça, doğal bir ses şiddeti denetimi için bu işlemin insanın değişik ses şiddetlerini algılama şekline uygun olması gerekir. Örneğin doğrusal şekilde çalışan otomatik kazanç denetimi doğal ses vermez, çünkü insanın değişken ses şiddeti seviyelerini duyması doğrusal değildir.
Düşünülmesi gereken diğer bir etken, evde geçiş yapan ses materyal verisinin evdeki alıcının kurulumuna bağlı olarak çıtırtı, cazırtı ve kesilmeye yol açabilmesidir. Bugün önerilen, Dolby Digital AC-3’e kodlanmadan ve kodlayıcıyı 5.1’e ayarlamadan önce, sinyal stereo iken yukarı miks yapmaktır. Sürekli 5.1 çıkışlı, kesintisiz şekilde 2.0 ile 5.1 arasında geçiş yapabilen bir yukarı miks aygıtı seçmek de gerekir.
Sonuç olarak, günümüzün HDTV yayın ortamlarının bir parçası olarak surround ses kurma planlanırken sürekli 5.1 çıkış için kesintisiz geçişler sunan, en doğal sesi veren yukarı miski en son standart ve özelliklere sahip ses şiddeti denetimini seçmek, evlerde en keyifli surround ses deneyimini garantileyecektir.
