Yavuz Sezer / Bu e-posta adresini spambotlara karşı korumak için JavaScript desteğini açmalısınız

Televizyon Yönetiminin Dili

Eğer bir televizyon yönetmeni, her gün konuştuğu dille çalışmak zorundaysa, programı hiçbir zaman zamanında yayına sokamaz. Alınacak pek çok karar ve verilecek pek çok komut vardır. Bu yüzden, özel bir kısaltma dili ve önceden düzenlenmiş komutları kullanmalıdır.



İşte bu televizyonun dilidir ve televizyonun güzel sanatların bir dalı olarak geliştiği dünyadaki pek çok ülkede herkes bu dili anlayacaktır. Kendi televizyon dilinizi oluşturmak için gereksiz yere uğraşmayın, yalnızca kendinizin ve teknisyenlerinizin zamanını boş yere harcamış olursunuz. Çünkü onlar da, artık iyice yerleşmiş olan komutları ve işleyişi nasıl olsa öğrenmek zorundadırlar.

Çekimin Dili: Televizyondaki görüntülerin çoğu büyük ölçüde insan çekimlerine dayanır. Bu yüzden, temel çekim ölçülerinde insan vücudunun kullanılması hiç de şaşırtıcı değildir.



Bir program yönetirken, yapılmasını istediğiniz çekimleri kısaltarak anlatırsanız, daha hızlı çalışabilirsiniz. Kameramanlar, Işık Yönetmeni, Ses Yönetmeni, Resim Seçici ve siz, farklı çekimlere ne ad verileceği konusunda bir kere görüş birliğine vardıktan sonra, en yüksek verimle çalışıyor olacaksınız.

Örneğin, Canan adında bir oyuncu olduğunu varsayalım. Siz kameramandan onun belinin üst kısmını çekmesini istediğiniz zaman, yalnızca “Canan’ın bel çekimi” diyeceksiniz.

Eğer bunu kâğıda dökecek olursanız, şöyle olacak: Bel Ç Canan.

ÇEKİM ÖLÇEKLERİ

Ölçeklemeyi, nesnelerin ne kadar büyük veya küçük olduklarını, resimde gördüğümüz, bilinen nesnelerin ölçü ve oranlarıyla karşılaştırarak saptarız. Karşılaştırabileceğimiz bir ölçek olmadan sadece tahmin edebiliriz. Çekime bir parmak girmeden baktığımız sandalyenin iyi bir minyatür olduğunu anlayamayız.

Ölçek: Seyirci nesne büyüklüğünü, ekranı ne kadar doldurduğuna ve büyüklükleri bilinen diğer nesnelere göre değerlendirir. Eğer büyüklük referansları yoksa veya görüş açısına girmemişse, ölçüler doğru yorumlanmayabilir.

Pek çok şeyde olduğu gibi, sinema dilinin ana unsurlarından biri olan çekim ölçeği de insana göredir. Yaşam içinde gördüğümüz büyüklükleri, kameramızın cinsine ve çekim formatımıza göre, belirlediğimiz karenin içinde görmek/göstermek istediğimiz ölçüdür.

İnsan vücudu üzerinde yapılan çekimler hakkında konuşmak amacıyla bir dil oluştu. Fotoğraf, grafik, resim, sinema, heykel gibi insan öğesini kullanan sanatlarda, insan vücudu bu gün kullanılan boyutlarda yazılmaya ve konuşulmaya başlandı. Artık eğitimler sırasında bu ölçekler kullanılmaktadır.

Çekim boyutları genel ve kaba hatlarıyla ele alındığında vücudun tamamı [Genel plan], vücudun yarısı [Bel plan], vücudun dörtte üçü [Diz plan] veya [Omuz plan] olarak tanımlanabilir. Bu genellemeye uymak şartıyla ülkelerin görsel alışkanlıklarına ve yönetmenlere göre küçük değişiklikler yapılmaktadır. Özel amaçlara hizmet eden çekimler haricinde çekim ölçeklerine uyulmaktadır.

Aslında bu ölçekler katı kurallar değildir, ancak görsel olarak bütün insanların kabul ettiği ve alıştığı boyutlardır.

Çerçevenin içinde yapılan düzenleme seyirciye psikolojik göndermeler yapar ve bilinçaltına etki eder. Aykırı çerçeveler ise seyirciyi rahatsız edeceğinden, bazen konudan uzaklaştıracak, bazen çekimi yapılan kişiyi küçük düşürecektir.

Çekim ölçeklerinde en çok dikkat edilmesi gereken kural çerçeveyi eklem yerlerinden kesmemektir.

Eklemler vücudu ve ölçülerini belirleyen yerlerdir. El çekerken elin birleştiği yeri, baş çekiminde başın üzerinde durduğu boyunu kesmek hatadır.

Başka bir unsur ise baş boşluğudur.

Başın boşluk verilmeden çerçevenin üstüne dayanması insanda sıkışmış ve ezilen bir insan görüntüsü psikolojisi uyandırmaktadır.

Baş Çekim [Big Close Up / BCU]

¹


Bir insanın yalnız başını çerçeveleyen çekim ölçeğidir.²

Oyuncunun başının ya da gözlerinin ekranı kapladığı film çekimi.

Ayrıntı çekimi : AyÇ [Big Close Up – BCU]

Başın tamamının ve üzerinde durduğu boynun tamamının göründüğü ölçektir. Erkeklerde kravatın veya yakanın görünmesi gerekir. Erkek ve kadınlarda göğüs üzerinden itibaren vücudun üstünün görünmesini gerektirir. Genelde konuşan bir insana ilginin çekilmesi için kullanılır. Dinleme detayları, ünlemler, mimikler baş planda alınabilir. Baş boşluğu bu ölçekte iyi ayarlanmalıdır.

Elbise renginin veya modelinin konu bütünlüğüne uygun olmadığı ve dikkati dağıtacağı durumlarda baş plana geçilerek durum kurtarılır. Mikrofon, yaka mikrofonu veya görünmesi istenmeyen takılar, rozetler için kaçış ölçeğidir.

Baş plan, fotoğraf ve televizyon çerçevesinde büyük bir alan kaplayacağından, kişiyi izleyiciye yaklaştırır. Mesajı veren kişi daha çok dikkat çeker.

Sinema perdesinin büyüklüğünden dolayı uzun süre baş planın kullanılması, belki de normalden daha büyük görünen baş nedeniyle seyirciye aşırı bilgi yükler.

Genelde korku filmlerinde kullanılan çok kısa baş planlar bile aşırı etkili olur.<sup>3

4</sup>

Altın Kesit: Kadrajda alnın üst tarafı kesilir, yüzün çene altına kadar olan kısmı alınır.

Yakın Baş Plan / Yüz / Detay Plan⁵

Vücut üzerinden bir detaydır. Alın ile çene üstü arasında konuya uygun tercih edilen ölçektir. Konuşan bir kişi için yüz planda çene de ölçeğe dâhil edilmelidir. Çenenin hareket etmesi ve hareketin izlenmesi daha etkili olacaktır. Ağlayan, gözü yaşlı bir ihtiyarın yüz planı çok etkili olur. Gözlerin anlamlı bakışı için kullanılabilir.

Detay Plan

Ayrıntı çekim: Senaryo gereği, çekim ölçeklerinin yetersiz kaldığı noktalarda her hangi bir uzvun [örneğin; göz] çok daha yakından çekilmesi ile oluşan çekim ölçeğidir.

Vücut üzerindeki bir yara, ben veya bir dövme çekimi amaca uygunsa yapılabilir. El veya ayak parmaklarının hareketleri, takıları detay çekimler ile yapılabilir.

Bu detaylar yapılırken geometrik şekiller baz alınarak çerçeve düşünülmelidir. Burun üçgen, göz ve ağız oval olarak düşünülmelidir ve çerçeveleme yapılmalıdır.

Omuz Çekim [Close-Up CU]

⁶

Sanki baş planın devamı gibi düşünülebilir. Omuzların tamamı ve kol ile bağlantı yerleri çerçeve içine alınır. Göğüs hizasından baş boşluğuna kadar olan ölçektir. Baş planın çerçeveyi fazla doldurması durumunda kullanılır.
Fondaki veya çevredeki ayrıntıların parçalarının da çerçeve içine alınmasını sağlar.
Müzik aleti çalan, dans eden, hareket eden veya konuşurken hareket eden kişilerin yakın çekimleri için sıkça kullanılır. Karşılıklı iki kişinin konuşması sırasında kişilerin özellikle baş büyüklüklerinin farklı olduğu durumda omuz plan kullanılması doğru olur.

Göğüs Çekim (Medium Close-Up MCU)

⁷

Göğüsplan: Kadrajda baş ve göğüs vardır.

Bel planın devamı gibi düşünülmelidir. Göğüsün tamamını ve baş boşluğunu içine alır. Belin hemen üzerinden kesilir.

Duruma göre ikili ya da üçlü göğüs plan da olabilir.

⁸

Göğüs Pl - Ön net arka flu -

Gelecek sayıda “Bel Çekim [Midle Shot MS]” bölümüyle devam edeceğiz.

Kaynaklar

1. Christine Brown (Alison Lohman) - Drag Me to Hell (2009)
2. Nijat Özön / Sinema, Televizyon, Video, Bilgisayarlı Sinema Sözlüğü - Kabalcı Yayınevi
3. www.kameraarkasi.org/kompozisyon/cekimteknikleri/insan/cekimolcekleri.html
4. www.dragmetohell.net
5. www.kameraarkasi.org/kompozisyon/cekimteknikleri/insan/cekimolcekleri.html
6. Omuz Pl - Lyra Belacqua  Golden Compass 2007
7. Göğüs Pl - Daniel Craig - The Golden Compass - 007
8. Clare Higgins - The Golden Compass 2007