Derleyen: Alper Metin / a Bu e-posta adresini spambotlara karşı korumak için JavaScript desteğini açmalısınız

Dijital ses tipik ara bağlantı ve dağıtım formatları karmaşasının dışında değil. Artık nispeten olgunlaşan AES3 (ve ilgili S/PDIF), AES10 (MADI – Multichannel Audio Digital Interface) ve SDI, noktadan noktaya dijital ses bağlantı yöntemleri sağlıyor. Ancak veri ağları üzerinden ses dağıtımı pek olgunlaşmamış olsa da bir yayın tesisinde daha fazla esneklik ve daha az fiziksel karışıklık sağlamanın bir yolu olarak belirginleşiyor. Her yerde bulunduğu için Ethernet kablolama ses dağıtımında ideal seçenek görünebilir, fakat bazı pratik konular göz önünde bulundurulmalıdır.

Ethernet yerel ağları (LAN) yönlendirme ve dağıtım için birçok çözümle birlikte kurulum ve genişletme kolaylığıyla biliniyor. Başlangıçta paylaşımlı bir ‘halka’ yapılı koaksiyel kablo üzerinde birden fazla bilgisayarın haberleşmesi düşüncesiyle tasarlanan bu ağ yöntemi, bir çarpışma algılama ve paket dağıtım protokolü ile yönetilen eşzamanlı iletimlere imkan veriyor. Daha sonra koaksiyel kablonun yerini Cat 3 ve Cat 5 bükümlü çift telli kablo, yönlendiriciler ve anahtarlar alarak kurulum maliyetleri düştü. İnternet’in ortaya çıkmasıyla yine veri ve Ethernet için fiziksel katman olarak bir paketleme tekniği kullanan TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) PC ve veri aygıtı arabağlantısı için baskın haberleşme protokolü haline geldi. 

Fakat TCP/IP sadece veri iletimi için en iyisini yapar; bütün veri paketlerinin hedeflerine zamanında ve eşzamanlı olarak ulaşacağının garantisi yoktur, ve hizmet kalitesi (QoS – Quality of Service) canlı ses ihtiyaçlarını muhtemelen tatmin etmez. Görüntü ve sesin gerçek zamanlı iletimi için bu protokolün yetersiz olduğu kesindir. Bununla birlikte Cat 5 kablonun ve konektörlerin kullanım kolaylığı birçok üreticiyi noktadan-noktaya bağlantılar, LAN ve WAN ağlarda fiziksel katman üzerinden dijital görüntü ve ses taşıma için patentli teknikler geliştirmeye yönlendirdi. Ancak bu tip standart olmayan teknikler bazı ihtiyaçları karşılarken, birçok çevrim olmadan farklı cihazlar arasında yüksek çalışma uyumluluğu sağlamaz. 

Bu duruma yardımcı olmak için tek bir Cat 5 veya Cat 3 kablo üzerinden çok kanallı ses ve sistem denetimi için çift yönlü, noktadan-noktaya bağlantı sağlayan AES50 geliştirildi. Bu standartla birlikte özel yönlendiriciler kullanılarak, düşük ve sabit gecikmeli, tıkanmasız yönlendirmeli, yüzde 100 hizmet kaliteli (QoS) küçük bir ağ kurulabilir. Ancak AES50 Ethernet kablolama ve yönlendirme elemanları kullansa da, Ethernet çerçeve yapısını kullanmadığı için bazı aygıtlarla uyumlulukta sorunlara neden olabilir. Ayrıca büyük ve geniş alanlara yayılan ağlar için tasarlanmamıştır.

ATM uyumluluk ve güvenilirlik sağlıyor

ATM ağ protokolü gerçek zamanlı bir hizmet için gereken hizmet kalitesini sağlamak için kurulabilir. Bunun nedeni ATM’nin bağlantıya yönelik olması, yani haberleşmelerin her iki taraf bağlantı kurmadan gerçekleşemediği bir arama şeklinde kurulmasıdır. Telefon konuşması aramaları gibi. Genel olarak paketleme gecikmeleri ve yeniden eşzamanlılaştırma gecikmeleri ATM için küçük, IP için büyüktür.

ATM veriyi her biri 53 adet 8 bitlik bayt içeren (5 bayt başlık ve 48 bayt bilgi yükü) ve hücre olarak adlandırılan sabit uzunlukta paketler içerisine kodlamak için zaman bölüşümlü çoğullama (Time Division Multiplexing) kullanır. (ATSC standartları 1 baytın senkronizasyon baytı ve 187 baytın bilgi yükü olduğu 188 baytlık paketler taşıyan MPEG iletimini belirler. Bu paket yaklaşımı, her 188 baytlık MPEG-2 paketi sadece 4 bayt dolgu gerektirerek dört ATM hücresi veri yükü içerisine eşleşecek şekilde, özellikle ATM anahtarlama düşünülerek tasarlandı.) Bir ATM bağlantısı içerisindeki veri akışları kaynaktan hedefe kadar sanal yollar üzerinde hareket eder; bu yollar içerisinde birden fazla kanal tanımlanabilir (Şekil 1).

Şekil 1. ATM bağlantıları sanal yol tanımlayıcılar (VPI) ve sanal kanal tanımlayıcılar (VCI) tarafından belirleniyor.

ATM önceden yeni ortaya çıkan genişbant bütünleşik hizmetler dijital ağlarının (B-ISDN) ana unsuru olarak tasarlandı, fakat bunların yerini İnternet hakimiyeti aldı. Bununla birlikte ATM protokolü dijital ses arabağlantısı için kullanışlı bir yöntem sağlıyor. ATM farklı aktarım mekanizmaları üzerinde çalışabilir ve yeni iletim teknolojilerine ve daha yüksek hızlara uyum sağlayabilir. Garantili bantgenişliği ve düşük bir gecikme sağlayacak şekilde kurulabildiği için LAN ve hatta WAN yoluyla ses dağıtımı için idealdir. Cat 5 kablo üzerinde 155 Mbps hızda çalışan ATM, desteklenecek başka çağrılar yoksa yaklaşık 80 ses kanalını destekleyebilir. Kalıcı bağlantılar kurulabilir, ve ATM devreleri tercih edilen Telekom kuruluşundan alınabilir.

Bir tesis içinde AES47, ATM ağı üzerinde çağrılar olarak birden fazla ses kanalını doğrusal PCM veya AES3 formatında taşımanın yollarını belirler. Bu standart noktadan-noktaya ve bir noktadan-çok noktaya ağ bağlantısına imkan verir ve gereken aktarım bantgenişliği verildikçe bir AES47 ağının maksimum büyüklüğü için teorik bir sınır yoktur. Örnek başına 8 veya 40 bit ses desteklenir, ve AES3 içerisindeki yardımcı veri nakledilerek kanal durumları (ön vurgulama, örnek hızı, kanal sayılar vb), gizli veri, analog çevrim geçerliği ile ilgili bilgi sağlanabilir. 2006’da yayınlanan AES51, bir ATM hizmetinin Ethernet donanımı üzerinden nasıl sağlanarak her iki teknolojiden (ATM-E) yararlanılacağını tanımlar. Bu arabağlantının performansı, gerçek zamanlı sesi mümkün kılar. 100 metrelik bir noktadan-noktaya bağlantıda uçtan uca sinyal gecikmesi tipik olarak 10 mikro saniyeden az olur; bu süreye her iki uçtaki tamponlar, her ATM hücresinin süresi ve fiziksel iletim ortamının (genellikle bir kablo) üzerindeki gecikme dahildir. Bu standart zamanlama bilgisinin 0.1 mikro saniyeden daha az bir çözünürlüğe nakledilmesini mümkün kılarak ses/görüntü eşzamanlaması sorunlarına yardımcı olacak bir araç sağlıyor.

Ancak şunun ayrımı yapılmalıdır ki Ethernet donanımı üzerinde verimli taşıma aynı performansın Ethernet tabanlı WAN üzerinde de alınacağı anlamına gelmez, bu durumda gerçek zamanlı bir ses bağlantısı için gereken hizmet kalitesi garantilenemeyebilir. Ethernet donanımı ATM tabanlı sesi destekleyebilse de, ağlarda farklı sorunlar söz konusu. Bu nedenle AES51 en çok iki şekilde kullanılmaya yöneliktir: bir ATM anahtarıyla bir ses cihazı gibi iki aygıt arasında noktadan-noktaya bağlantı olarak, ya da PC tabanlı bir ses işlemcisini bir ATM ağa bağlamanın bir yolu olarak.

IT tabanlı bir Ethernet ağı üzerinde hizmet isteniyorsa, daha fazla gecikme, paketler geldiğinde daha fazla seğirme ve hatta düşen veya sıralamanın dışında paketler beklenmelidir. Bununla birlikte önceliklendirmeli işleme hizmet kalitesini yükseltebilir, ve gömülü paket zamanlama bilgisi, işleme gecikmesinde küçük bir gecikme yaratarak yanlış sırada gelen paketleri azaltabilir. 

Bir LAN ağına arabağlantı elbette aynı ağ üzerindeki cihazlara birçok sanal bağlantı yapılabilmesi kolaylığını getirir. Ancak önceden olduğu gibi hizmet kalitesi ağın işletimiyle sınırlıdır. Bu nedenle ses ağından tam hizmet kalitesi elde etmek isteniyorsa ses ve IT ağları bağımsız olmalıdır.