Prof. Dr. Sedat Cereci / Yüzüncü Yıl Üniversitesi Öğretim Üyesi

Bazen yaşadığı çağın koşulları gereği, ancak çoğu zaman doğası gereği insanlar her dönemde yeni gelişmelerin altyapısını oluşturmuşlar, fiziksel ve tinsel olarak yeni buluşlar ve tarzlar için elverişli ortamlar yaratmışlardır. Tarihsel süreçteki her gelişme, bir yandan insan yaşamına yeni yollar açarken, bir yandan da yozlaşmanın altyapısını oluşturmuştur (Levent, 2010, 110). Her gelişme, bir önceki dönemde yaşanan koşulların eksik ve aksak yönlerinden yola çıkılarak tasarlanırken, yeni gelişmeler için çağın etkin araçları kullanılmıştır.

Çağdaşlık olarak tanımlanan modernizm, yenileşme ve yeniliklerle özdeşleşmekte, yeni yaklaşımların, düşünce tarzlarının ve yeni yaşam biçimlerinin egemen olduğu bir akım olarak anlaşılmaktadır. İnsanın, çağın koşulları içinde oluşan gereksinimlerini karşılamanın ve çağdaş yenilikleri tasarlamanın gereği olarak ortaya çıkan modernizm, insanların düşünsel yaklaşımlarından, olayları ve durumları değerlendirme ölçütlerine, gereksinimleri için ayırdıkları zamanlardan kullandıkları eşyalara kadar yeni biçimler önermektedir (Klein, 2000, 190). İnsanın sürekli yeniliğe açık dünyası, modernizmin gösterişli makyajlarla süslenmiş yaklaşımlarını da çabucak benimsemektedir. 

Modernizm, ekonomiyi, siyaseti, bilimi de kapsayan bir kültürel dönüşümü ifade etmektedir. Sözkonusu dönüşümle birlikte insanların yaşama ve dünyaya bakışı, değer anlayışları, kutsalları, giyimleri, mutfak kültürleri, yaşadıkları mekanlar, eğlence biçimleri ve başka pek çok unsur değişmektedir (Garman, 2002, 271). Pek çok yeni akımın kitleler içinde yaygınlaşmasını sağlamak üzere kullanılan etkin araçlar modernizmi yaymak için de kullanılmış, her dönemin en etkin aktarım ve yayma araçları olan kitle iletişim araçları, modernizmin yaygınlaşmasında da başrol oynamışlardır.

Yeni yaşam dinamikleriyle yaşamı donatmayı amaçlayan modernizm, kişilerin sosyal statülerinden iletişim kurmak için kullandıkları dilin vurgularına kadar yeni düzenlemeler getirmiştir. Modernizmle birlikte insanların yaşamlarında kullandıkları objeler, günlük gereksinimler, alışveriş biçimleri, toplumsal etkileşim biçimleri, haberleşme yolları da değişime uğramıştır. Tüm etkileri dikkate alındığında, modernizmi toplumsal bir olgu olarak değerlendirmek gerekmektedir (Tickamyer, 2004, 252). Bu bağlamda toplumu yönlendiren araçlar doğrudan modernizmin etkin araçları olarak toplumsal yaşamda yerini almaktadır.

Modernizm akımının tüm dünyada yandaş bulması, çoğunlukla sömürgecilerin tasarladığı planlı bir politikanın uygulanmasına bağlıyken, kavramların niteliğini anlayamayan toplumların tutumları da akımın yaygınlaşmasını kolaylaştırmıştır. Modernizm, büyük ölçüde toplumlararası alışveriş ve hatta baskılarla yaygınlaşmıştır (Wallerstein, 2005, 318). Pek çok toplum, modernizmin çekici yanlarına ve ürünlerine özendirilerek yapısal bir değişime zorlanmıştır. Çekici unsurlarla kitlelere seslenen kitle iletişim araçları da kitlelerin modernizmi tanıması ve benimsemesinde güçlü etkenler olarak rol oynamıştır.

Diğer akım ve yaklaşımlarla doğal olarak ilgili olan modernizm, teknolojik gelişmelere koşut olarak yol almakta, özellikle kapitalizmin yaklaşım ve üretimlerinden etkilenmekte ve yararlanmaktadır. Sosyal grupların oluşumları, amaçları, etkinlikleri ve değer oluşturmaları da modernizmle yeni nitelikler kazanmaktadır (Kurzman vd. 2007, 364). Her türlü yeni akımın, biçimin habercisi ve yorumcusu olan kitle iletişim araçları da modernizmle bağlantılı olarak yol almakta, gelişmekte ve etkinliğini sürdürmektedir. 

Toplumların değerlerine ve eğilimlerine de bağlı olarak zaman geçirme konusunda bireylere yeni alışkanlıklar kazandırmayı bir politika halinde düzenleyen modernizm, özellikle yenilik arayışında olan genç kuşak üzerinde egemenlik kurmaktadır (Kaa, 2001, 327). Renkli ve eğlenceli biçimlerle genç kuşağın karşısına çıkan modernizm, hemen hiçbir karşı koymayla karşılaşmaksızın benimsenmektedir.

Modernizmin çekici görünen görüntüsünün ardında dayatmacı bir niteliği vardır. Özgürlükçü görünmesine karşın özgürlükleri kısıtlayan, bireyi, başkalarının kurallarına bağlayan nitelikleri de bulunmaktadır (Wittgenstein, 2009, 123). Modernizmin görkemli çekiciliğine kapılan herkes bir anlamda, onun tüm varlığı kısıtlayan ve kısıtlandığını düşünmesini bile engelleyen tuzağına düşmektedir. Ancak kitle iletişim araçlarının çekici, eğlenceli yapısı içinde modernizmin gerçek yüzü de gizlenmektedir.

Sömürgecilik, sömürüyü farklı makyajlar içinde uygulayıp, gerçek kimliğini açığa vurmamak için popüler kavramlar üretmiştir. Modernizm, küreselleşme, ulusalcılık sömürünün yabanıl niyetini gizleyip dünyayı yabanlaştırmaya yaramaktadır (Akgül, 1999, 279). Bu kapsamda, büyük kitlelere ulaşmanın en kolay aracı olan kitle iletişim araçları, modernizmin kavramlarını ve uygulamalarını yayma konusunda başrolü üstlenmiş konumda çalışmaktadır.

Belirgin olarak sanat alanlarında etkilerini gösteren modernizm, kitlelere ulaşmanın çağdaş yöntemi olan kitle iletişim araçlarının yapımları aracılığıyla toplumlara yayılmaktadır. Bilim adamları ve sanatçıların kuramları, üretimleri, siyasetçilerin halka söylemek istedikleri ve toplum içinde yer alan tüm üreticilerin üretim etkinlikleri kitle iletişim araçları aracılığıyla bireylere aktarılmaktadır (Goldhagen, 2005, 151). Kitle iletişim araçlarının ürünlerinde kullanılan dil, yeni terimler, giyim biçimleri, saygın görüntü sağlayan eşyalar, araçlar, mekânlar, insan ilişkileri, protesto yöntemleri, kabul biçimleri, hitap biçimleri, suçlama ve yargılama yöntemleri ve kapitalizmin ve sömürgeciliğin üzerine kurulduğu temel olan tüketimin istek uyandıran çağrıları doğrudan modernizmin emekçiliğini yapmaktadır.

Medya denilen kitle iletişim araçları, insanları yaşamına girdikleri günlerden bu yana, tüm yeni akımlar gibi modernizmin de sözcülüğünü yapmış, modernizmin gereklerini, çekici yanlarını, başlangıç ve sonuç koşullarını kitlelere aktarmış ve benimsetmişlerdir. İnsanların selamlaşma biçimlerinden kahvaltılarının içeriğine, otomobillerinin dizaynından haklarını arama yöntemlerine, mırıldandıkları ezgilerden seçmek istedikleri mesleklere kadar modernizmin hemen tüm unsurları medya aracılığıyla kitlelere aktarılmıştır. 

Kaynaklar

1. AKGÜL, Mehmet (1999). Türk Modernleşmesi ve Din. Konya: Çizgi.
2. GARMAN, David (2002). “Bourdieu’s Theory of Cultural Change: Explication, Application, Critique”. Sociological Theory. Vol. 20. No: 2. S. 255-277. 
3. GOLDHAGEN, Sarah Williams (2005). “Something to Talk about: Modernism, Discourse, Style”. Journal of the Society of Architectural Historians”. Vol. 64. No: 2. s. 144-167. 
4. KAA, Dirk J. van de (2001). “Postmodern Fertility Preferences: From Changing Value Orientation to New Behavior”. Population and Development Review. Vol. 27. S. 290.331.
5. KLEIN, Barbro (2000). “The Moral Content of Tradition: Homecraft, Ethnology, and Swedish Life in the Twentieth Century”. Western Folklore. Vol. 59. No: 2. S. 171-195.
6. KURZMAN, Charles ve ANDERSON, Chelise ve KEY, Clinton ve LEE, Youn Ok ve MOLONEY, Mairead ve SILVER, Alexis ve RYN, Maria W. Van (2007). “Celebrety Status”. Sociological Theory. Vol. 25. No: 4. S. 347-367. 
7. LEVENT, Yılmaz (2010). Modern Zamanın Tarihi. Çev. M. Emin Özcan. İstanbul: Metis.
8. TICKAMYER, Ann R. (2004). “Between Modernism and Postmodernism: Lenski’s “Power and Privilege” in the Study of Inequlalities”. Sociological Theory. Vol. 22. No: 2. S. 147-257. 
9. WALLERSTEIN, Immanuel (2005). Modern Küresel-Sistem. Çev. M. Kürşad Atalar. İstanbul: Pınar.
10. WITTGENSTEIN, Ludwig (2009). Kesinlik Üstüne Kültür ve Değer. İstanbul: Metis.